Kody błędów SMTP: 450, 451, 550, 4.4.1 i 5.1.1 — jak je czytać?

Wiadomość nie została dostarczona, a w zwrotce pojawia się taki komunikat:

550 5.1.1 Recipient address rejected: User unknown

Która część oznacza błąd? Czy 550 i 5.1.1 mówią to samo? Czy ponowne wysłanie wiadomości ma sens?

Odpowiedź SMTP składa się tutaj z kilku informacji, które łatwo wrzucić do jednego worka:

550 5.1.1 Recipient address rejected: User unknown
│   │ │ │
│   │ │ └── detail: dokładniejsze określenie problemu
│   │ └──── subject: obszar, którego dotyczy problem
│   └────── class: powodzenie, błąd tymczasowy lub trwały
└────────── trzycyfrowa odpowiedź SMTP

550 jest klasycznym kodem odpowiedzi SMTP. 5.1.1 to osobny, rozszerzony kod statusu zbudowany jako class.subject.detail. Tekst po kodach zawiera dodatkowe wyjaśnienie przygotowane przez serwer.

Do sensownej diagnozy potrzebne są wszystkie te elementy oraz informacja, na jakim etapie transmisji pojawiła się odpowiedź.

Dlaczego SMTP potrzebuje kodów odpowiedzi?

SMTP jest rozmową pomiędzy klientem a serwerem. Klient wysyła polecenie, a serwer informuje, czy może przejść do kolejnego kroku.

Uproszczona sesja może wyglądać tak:

C: EHLO mail.example.net
S: 250-mail.example.org

C: MAIL FROM:<[email protected]>
S: 250 2.1.0 Ok

C: RCPT TO:<[email protected]>
S: 550 5.1.1 Recipient address rejected: User unknown

Pierwsze odpowiedzi 250 pozwalają kontynuować. Odpowiedź 550 przy RCPT TO oznacza, że serwer nie zaakceptował wskazanego odbiorcy.

Kod odpowiedzi nie jest więc wyłącznie opisem problemu dla człowieka. Steruje również zachowaniem drugiej strony:

  • sukces pozwala przejść dalej,
  • odpowiedź pośrednia oznacza oczekiwanie na kolejne dane,
  • błąd tymczasowy zwykle pozwala spróbować później,
  • błąd trwały kończy daną próbę bez automatycznego powtarzania tego samego żądania.

Jak czytać trzy cyfry klasycznej odpowiedzi SMTP?

Klasyczne odpowiedzi SMTP opisuje RFC 5321, sekcja 4.2. Każda z trzech cyfr ma określoną rolę.

Pierwsza cyfra: wynik operacji

W SMTP spotykamy cztery klasy:

Pierwsza cyfraZnaczenie
2xxoperacja zakończona powodzeniem
3xxoperacja jest rozpoczęta, serwer oczekuje dalszych danych
4xxtymczasowe niepowodzenie
5xxtrwałe niepowodzenie

Przykłady:

250 Ok
354 End data with <CR><LF>.<CR><LF>
451 Temporary local problem
550 Mailbox unavailable

Najważniejsza praktyczna różnica przebiega między 4xx i 5xx.

Po odpowiedzi 4xx serwer wysyłający może odroczyć wiadomość i ponowić próbę. Odpowiedź 5xx informuje, że powtarzanie dokładnie tej samej operacji bez zmiany warunków nie powinno pomóc.

„Trwały” nie oznacza przy tym „niemożliwy do naprawienia”. Literówkę w adresie można poprawić, konto można ponownie włączyć, a regułę serwera zmienić. Trwałość dotyczy bieżącego żądania w jego obecnej postaci.

Druga cyfra: kategoria odpowiedzi

Druga cyfra klasyfikuje obszar odpowiedzi:

WzorzecKategoria
x0xskładnia i polecenia
x1xinformacje
x2xpołączenie i kanał transmisji
x3xkategoria nieokreślona
x4xkategoria nieokreślona
x5xsystem pocztowy

Nie należy jednak rozbierać dowolnej liczby na cyfry i dopisywać jej własnego znaczenia. Implementacje powinny korzystać ze zdefiniowanych kodów odpowiedzi, a pełna interpretacja wynika z konkretnego kodu i etapu sesji SMTP.

Trzecia cyfra: dokładniejsze znaczenie

Trzecia cyfra doprecyzowuje odpowiedź w obrębie danej kategorii. Przykładowo:

500 Syntax error, command unrecognized
501 Syntax error in parameters or arguments
502 Command not implemented

Wszystkie dotyczą problemu z poleceniem, ale opisują inne sytuacje.

Tekst następujący po kodzie również ma znaczenie. RFC podaje zalecane komunikaty, lecz ich dokładne brzmienie nie jest obowiązkowe i może zależeć od polecenia oraz implementacji serwera.

Dlaczego samo 550 nie wystarczało?

Klasycznych kodów jest stosunkowo mało, a rzeczywistych problemów z dostarczaniem poczty znacznie więcej.

Odpowiedź 550 może pojawić się między innymi wtedy, gdy:

  • odbiorca nie istnieje,
  • serwer odmawia przekazywania poczty,
  • wiadomość narusza lokalną politykę,
  • nadawca został zablokowany,
  • adres lub domena nie spełniają wymagań systemu odbiorcy.

Dlatego wprowadzono rozszerzone kody statusu. Ich budowę opisuje RFC 3463, sekcja 2:

class.subject.detail

Przykłady:

2.0.0
4.4.1
5.1.1
5.7.1

Rozszerzony kod jest niezależny od języka naturalnego i dokładniej klasyfikuje stan systemu pocztowego.

Jak czytać kod class.subject.detail?

Class: wynik dostarczania

Pierwsze pole może mieć wartość:

  • 2 — powodzenie,
  • 4 — przejściowe niepowodzenie,
  • 5 — trwałe niepowodzenie.

Znaczenie odpowiada ogólnej klasie klasycznej odpowiedzi SMTP. Jeżeli oba kody występują razem, powinny opisywać zgodny wynik, na przykład 451 4.x.x albo 550 5.x.x.

Subject: prawdopodobny obszar problemu

Drugie pole wskazuje obszar, którego dotyczy stan:

SubjectObszar
X.0.Xinny lub nieokreślony
X.1.Xadresowanie
X.2.Xskrzynka odbiorcy
X.3.Xsystem pocztowy
X.4.Xsieć i routing
X.5.Xprotokół lub polecenie
X.6.Xtreść albo format wiadomości
X.7.Xbezpieczeństwo lub polityka

Detail: dokładniejszy stan

Trzecie pole doprecyzowuje problem w obrębie danego obszaru.

W 5.1.1:

5  trwałe niepowodzenie
1  problem z adresem
1  nieprawidłowy adres skrzynki docelowej

W 4.2.2:

4  niepowodzenie tymczasowe
2  problem dotyczący skrzynki
2  skrzynka jest pełna

Aktualną listę zarejestrowanych kodów prowadzi IANA. Zasady rejestrowania kolejnych kodów opisuje RFC 5248.

Przykłady kodów i praktyczna interpretacja

550 5.1.1 — odbiorca nie istnieje

550 5.1.1 Recipient address rejected: User unknown

Kod mówi, że bieżąca próba zakończyła się trwałym niepowodzeniem dotyczącym adresu skrzynki docelowej.

Warto sprawdzić:

  • literówki w części przed @,
  • poprawność domeny,
  • istnienie skrzynki lub aliasu,
  • czy adres nie został usunięty albo zmieniony.

Ponowienie wysyłki na ten sam adres bez jego poprawienia nie rozwiąże problemu. Szczegółowe wyjaśnienie znajduje się w dokumentacji 550 5.1.1 — nieznany odbiorca.

450 i 451 — problem tymczasowy

Odpowiedzi 450 i 451 należą do klasy 4xx, ale nie oznaczają automatycznie tej samej przyczyny.

Przykładowe odpowiedzi:

450 4.2.0 Mailbox temporarily unavailable
451 4.3.0 Temporary server error

Pierwsza może dotyczyć chwilowej niedostępności skrzynki, druga tymczasowego problemu z przetwarzaniem po stronie serwera. Serwer wysyłający zwykle zachowa wiadomość w kolejce i ponowi próbę zgodnie ze swoją konfiguracją.

Administrator powinien przeczytać cały komunikat, sprawdzić etap sesji i ustalić, czy odpowiedź rzeczywiście pochodzi od zdalnego serwera.

4.4.1 — brak odpowiedzi od hosta

Rozszerzony kod 4.4.1 opisuje tymczasowy problem w obszarze sieci lub routingu — brak odpowiedzi od hosta.

Może pojawić się w logu, gdy:

  • nie udało się zestawić połączenia TCP,
  • host docelowy jest niedostępny,
  • firewall odrzuca lub filtruje ruch,
  • usługa SMTP nie nasłuchuje,
  • próba połączenia zakończyła się timeoutem.

Nie musi to być kod przesłany przez drugi serwer. Lokalny MTA może przypisać go do problemu wykrytego jeszcze przed rozpoczęciem rozmowy SMTP.

550 5.7.1 — odmowa związana z polityką

550 5.7.1 Delivery not authorized, message refused

Kod wskazuje na trwałą odmowę dotyczącą bezpieczeństwa, uprawnień lub polityki. Nie wyjaśnia jednak samodzielnie, która reguła została naruszona.

W zależności od systemu przyczyną może być:

  • blokada nadawcy lub adresu IP,
  • reguła antyspamowa,
  • brak uprawnienia do relayu,
  • ograniczenie dla konkretnego odbiorcy,
  • lokalna polityka serwera.

Tutaj szczególnie ważny jest tekst odpowiedzi. Administrator powinien też sprawdzić logi serwera, reputację źródła oraz mechanizmy uwierzytelniania poczty.

Dlaczego tekst po kodzie jest ważny?

Porównajmy dwie odpowiedzi:

550 5.7.1 Relay access denied
550 5.7.1 Message rejected due to local policy

Obie mają te same kody. Pierwsza sugeruje problem z uprawnieniem do przekazywania poczty, druga ogólną regułę lokalnej polityki.

Tekst może również zawierać:

  • identyfikator reguły,
  • adres strony z dokumentacją,
  • nazwę listy blokującej,
  • instrukcję dla administratora,
  • identyfikator potrzebny przy zgłoszeniu do dostawcy.

Nie należy więc usuwać treści zwrotki i pozostawiać samego numeru. Do diagnozy najlepiej zachować pełną odpowiedź, czas zdarzenia, adres nadawcy i odbiorcy oraz — jeśli jest dostępny — identyfikator kolejki.

Kod odpowiedzi nie zawsze pochodzi od odbiorcy

To jedna z ważniejszych pułapek.

Jeżeli nie udało się rozwiązać nazwy DNS albo zestawić połączenia TCP, zdalny serwer nie miał okazji zwrócić odpowiedzi SMTP. Kod diagnostyczny widoczny w logu mógł zostać przypisany lokalnie przez Postfix lub inny system pocztowy.

Podobnie komunikat widoczny dla użytkownika może pochodzić z kilku miejsc:

  • serwera, do którego użytkownik wysłał wiadomość,
  • serwera pośredniczącego,
  • końcowego serwera odbiorcy,
  • systemu generującego raport o niedostarczeniu.

Dlatego zawsze warto ustalić, który host wygenerował odpowiedź i na jakim etapie.

Jak przejść od kodu do diagnozy?

Sam kod jest początkiem, a nie końcem analizy.

1. Zachowaj pełny komunikat

Nie tylko:

550

ale całą odpowiedź:

550 5.1.1 Recipient address rejected: User unknown

Jeżeli błąd przyszedł w zwrotce, przydatne będą również sekcje opisujące odbiorcę, zdalny serwer i wynik ostatniej próby.

2. Ustal etap transmisji

Błąd przy RCPT TO oznacza coś innego niż odmowa po przesłaniu treści wiadomości. Sprawdź, czy serwer odrzucił:

  • nadawcę,
  • odbiorcę,
  • uwierzytelnienie,
  • treść wiadomości,
  • całe połączenie.

3. Rozróżnij 4xx i 5xx

Przy 4xx sprawdź kolejkę i kolejne próby. Przy 5xx ustal, co trzeba zmienić przed ponowieniem wysyłki.

Mechanizm kolejkowania i ponawiania prób opisuję dokładniej w artykule Dlaczego e-mail nie dociera? Kolejka Postfixa, błędy SMTP i ponawianie dostarczania.

4. Sprawdź logi i kolejkę

W Postfixie punktem wyjścia mogą być:

postqueue -p
postcat -q QUEUE_ID
journalctl -u postfix --since "1 hour ago"

W zależności od systemu logi mogą znajdować się również w /var/log/maillog lub innym pliku obsługiwanym przez syslog.

5. Sprawdź warstwę odpowiadającą problemowi

  • adresowanie: skrzynka, alias i domena;
  • skrzynka: limity, stan konta i dostępność;
  • sieć: DNS, rekordy MX, routing, port 25 i firewall;
  • protokół: kolejność poleceń i obsługiwane rozszerzenia;
  • polityka: SPF, DKIM, DMARC, reputacja i reguły antyspamowe.

Krótki czytnik bez formularza

Dla przykładowej odpowiedzi:

550 5.1.1 Recipient address rejected: User unknown

możemy przygotować następującą interpretację:

Odpowiedź SMTP: 550
Wynik: trwałe niepowodzenie

Rozszerzony kod: 5.1.1
Class:  5 — trwałe niepowodzenie
Subject: 1 — adresowanie
Detail:  1 — nieprawidłowy adres skrzynki docelowej

Co sprawdzić:
- pisownię adresu odbiorcy,
- istnienie skrzynki lub aliasu,
- pełny tekst odpowiedzi,
- etap, na którym serwer odrzucił wiadomość.

To nadal jest klasyfikacja, nie pełna diagnoza. Ostateczne znaczenie zależy od tekstu odpowiedzi, etapu transmisji, serwera generującego komunikat i jego lokalnej konfiguracji.

Standardy i rejestry

DokumentCo opisuje
RFC 5321, §4.2klasyczne odpowiedzi SMTP
RFC 3463, §2strukturę class.subject.detail
RFC 5248rejestrowanie rozszerzonych kodów statusu
Rejestr IANAaktualną listę zdefiniowanych kodów i dokumentów źródłowych

Warto korzystać z rejestru IANA zamiast zakładać, że pojedyncza, raz przygotowana tabela zawiera wszystkie obecne kody. Rejestr może być rozszerzany wraz z kolejnymi standardami.

Laboratorium do samodzielnych testów

Kody najłatwiej zrozumieć, gdy można zobaczyć je w logach i samodzielnie wywołać awarię.

Projekt Postfix SMTP Lab zawiera izolowane środowisko Docker Compose z dwoma serwerami Postfix. Pierwsze laboratorium pozwala obserwować poprawne przekazanie wiadomości, stan deferred, problemy z połączeniem oraz ponawianie dostarczania.

Środowisko jest przeznaczone do nauki i nie powinno być wystawiane bezpośrednio do Internetu.

Podsumowanie

Trzycyfrowa odpowiedź SMTP i rozszerzony kod statusu to dwa powiązane, ale odrębne mechanizmy.

Kod klasyczny mówi serwerowi, czy operacja się powiodła, wymaga dalszych danych, powinna zostać ponowiona później czy zakończyła się trwałym niepowodzeniem.

Kod class.subject.detail dokładniej klasyfikuje wynik i obszar problemu. Nadal nie zastępuje jednak tekstu odpowiedzi, logów ani informacji o etapie transmisji.

Najbardziej użyteczna zasada brzmi więc:

Kod klasyfikuje problem, ale nie zastępuje diagnozy.