SPF FAIL, DMARC FAIL, a wiadomość i tak dotarła

Podczas testowania odpowiedzi SMTP własnego serwera zacząłem zastanawiać się, czy można podszyć się pod adres e-mail w mojej domenie.

Serwer pocztowy działał na Postfixie, z Dovecotem obsługującym skrzynki oraz Rspamd i OpenDKIM realizującymi część kontroli bezpieczeństwa.

Domena miała skonfigurowane SPF, DKIM i DMARC. Rspamd analizował wiadomości, a Postfix poprawnie odrzucał próby nieautoryzowanego przekazywania poczty (open relay).

Wszystko wyglądało dobrze.

Postanowiłem jednak sprawdzić, co się stanie, gdy z zewnętrznego komputera wyślę wiadomość, w której nadawcą i odbiorcą będzie ten sam adres w mojej domenie.

Wynik był zaskakujący: Rspamd poprawnie wykrył SPF FAIL i DMARC FAIL, ale wiadomość mimo to została dostarczona.

1. Pierwsze pytanie: czy można podać dowolny MAIL FROM?

Za pomocą swaks nawiązałem połączenie z portem 25 własnego serwera:

swaks \
  --server mail.logos.net.pl \
  --port 25 \
  --helo test.example.net \
  --from [email protected] \
  --to [email protected] \
  --quit-after RCPT

Postfix odpowiedział:

MAIL FROM:<[email protected]>
250 2.1.0 Ok

RCPT TO:<[email protected]>
250 2.1.5 Ok

Nie użyłem SMTP AUTH, a mimo to serwer zaakceptował deklarowanego nadawcę.

Nie jest to jednak automatycznie błąd.

SMTP pozwala podać nadawcę kopertowego, natomiast odpowiedź 250 po MAIL FROM nie potwierdza tożsamości użytkownika. Serwer odbierający może wykonać dalsze kontrole na późniejszych etapach sesji.

Dodatkowo mój serwer nie był otwartym przekaźnikiem. Osobny test z odbiorcą w zewnętrznej domenie zakończył się odpowiedzią:

554 5.7.1 Relay access denied

Postfix poprawnie odmówił przekazania wiadomości bez uprawnień.

Pozostało jednak pytanie: czy zaakceptuje wiadomość skierowaną do lokalnej skrzynki, jeśli nadawca podszywa się pod tę samą domenę?

2. Test pełnej wiadomości

Wykonałem kontrolowany test na własnej skrzynce:

swaks \
  --server mail.logos.net.pl \
  --port 25 \
  --helo test.example.net \
  --from [email protected] \
  --to [email protected] \
  --header "From: [email protected]" \
  --header "Subject: Test SMTP spoofing" \
  --body "Kontrolowany test bez uwierzytelnienia SMTP."

W ten sposób celowo ustawiłem zarówno kopertowego nadawcę SMTP, jak i widoczny nagłówek From: na adres należący do mojej domeny.

Nie korzystałem z loginu ani hasła.

Pierwsza próba zakończyła się:

451 4.7.1 Try again later

W logu Postfixa znalazłem:

milter-reject: END-OF-MESSAGE:
4.7.1 Try again later

Na pierwszy rzut oka można było uznać, że serwer skutecznie zablokował spoofing.

Ale odpowiedź 451 oznacza tymczasową odmowę. Postanowiłem sprawdzić, co dokładnie ją spowodowało.

3. Rspamd wykrył problem, ale zadziałał greylisting

Rspamd zarejestrował:

set pre-result to 'soft reject' (no score):
'Try again later' from greylist(0)

A w raporcie analizy znalazły się symbole:

R_SPF_FAIL
VIOLATED_DIRECT_SPF
DMARC_POLICY_QUARANTINE
R_DKIM_NA

Wiadomość została oceniona na:

12.30 / 15.00

Konfiguracja progów wyglądała następująco:

reject = 15;
add_header = 6;
greylist = 4;

Czyli Rspamd rozpoznał podejrzaną wiadomość, ale jej wynik punktowy nie osiągnął progu trwałego odrzucenia.

Pierwsza odmowa wynikała z greylistingu, a nie z bezpośredniego odrzucenia za niepowodzenie DMARC.

Greylisting celowo opóźnia niektóre pierwsze próby doręczenia. Poprawnie działający serwer nadawczy może spróbować ponownie.

Postanowiłem więc sprawdzić, co się stanie przy kolejnym połączeniu.

4. Druga próba: wiadomość została dostarczona

Po ponowieniu otrzymałem:

250 2.0.0 Ok: queued as 439AC8802485

Postfix przyjął wiadomość, a następnie przekazał ją do Dovecota przez LMTP:

postfix/qmgr:
439AC8802485: from=<[email protected]>,
nrcpt=1 (queue active)

postfix/lmtp:
439AC8802485: to=<[email protected]>,
dsn=2.0.0, status=sent
(250 2.0.0 Saved)

Wiadomość rzeczywiście pojawiła się w skrzynce.

W jej nagłówkach znalazłem:

Return-Path: <[email protected]>
From: [email protected]
X-Spam: Yes

Rspamd nadal wykrywał problemy:

R_SPF_FAIL
DMARC_POLICY_QUARANTINE

Jednak końcową akcją było:

T (add header): [12.30/15.00]

Wniosek: samo wykrycie nieudanego SPF i DMARC nie musi powodować odrzucenia wiadomości.

Rspamd wykrywał podszywanie się, ale przy aktualnej konfiguracji jedynie oznaczał wiadomość jako spam.

Nie była to luka typu open relay ani obejście kryptograficznego mechanizmu DKIM. Problem dotyczył lokalnej polityki postępowania z wiadomościami, które nie przeszły uwierzytelniania.

5. Dlaczego nie wystarczyło obniżyć progu odrzucenia?

Mógłbym zmienić:

reject = 15;

na niższą wartość.

Nie byłoby to jednak precyzyjne rozwiązanie.

Obniżenie globalnego progu dotknęłoby wszystkich wiadomości, także tych, które nie podszywają się pod moją domenę.

Chciałem uzyskać konkretny efekt:

Jeżeli wiadomość deklaruje domenę logos.net.pl w nagłówku From:, ale nie przechodzi DMARC, powinna zostać odrzucona podczas sesji SMTP.

Jednocześnie prawidłowa poczta z Gmaila czy innych serwerów miała nadal być przyjmowana.

Do tego wykorzystałem multimap oraz force_actions w Rspamd.

6. Rozpoznawanie chronionej domeny

Najpierw utworzyłem plik:

/etc/rspamd/local.d/protected_domains.map

logos.net.pl

Następnie konfigurację modułu multimap:

/etc/rspamd/local.d/multimap.conf

LOCAL_PROTECTED_FROM {
  type = "from";
  extract_from = "mime";
  filter = "email:domain";
  map = "/etc/rspamd/local.d/protected_domains.map";
  score = 0.0;
  description = "Protected local sender domain";
}

Reguła sprawdza domenę adresu podanego w nagłówku From:.

Jeżeli pasuje do mapy, Rspamd dodaje symbol:

LOCAL_PROTECTED_FROM

Symbol nie wpływa na punktację, ponieważ ma score = 0.0.

Służy jako warunek dla następnej reguły.

7. Wymuszenie odrzucenia przez force_actions

Utworzyłem:

/etc/rspamd/local.d/force_actions.conf

rules {
  REJECT_LOCAL_SPOOFING {
    action = "reject";
    expression = "LOCAL_PROTECTED_FROM & (DMARC_POLICY_QUARANTINE | DMARC_POLICY_REJECT)";
    message = "Sender authentication failed";
  }
}

Wyrażenie wymaga spełnienia dwóch warunków:

  1. Domeną nagłówka From: jest domena chroniona przez lokalną mapę.
  2. Rspamd rozpoznał niepowodzenie DMARC z polityką quarantine lub reject.

Jeżeli oba warunki są spełnione, force_actions wymusza odrzucenie wiadomości, niezależnie od jej ogólnej punktacji antyspamowej.

Nie blokuje to automatycznie każdej wiadomości ze SPF FAIL. Poprawny i zgodny z nagłówkiem From: podpis DKIM może wystarczyć do przejścia DMARC.

Pierwsza poprawka też nie zadziałała

Początkowo próbowałem podać chronioną domenę bezpośrednio w konfiguracji mapy.

Rspamd zarejestrował regułę force_actions, ale w wynikach analizy brakowało symbolu LOCAL_PROTECTED_FROM.

Oznaczało to, że warunek reguły nie był spełniany.

Po przeniesieniu domeny do osobnego pliku mapy symbol zaczął być prawidłowo wykrywany.

To był kolejny ważny wniosek: poprawny składniowo plik i zarejestrowana reguła nie dowodzą, że reguła rzeczywiście pasuje do wiadomości.

8. Ostateczny test

Po sprawdzeniu konfiguracji:

rspamadm configtest
rspamadm configdump multimap
rspamadm configdump force_actions

oraz przeładowaniu Rspamd wykonałem ponownie test zewnętrzny.

Tym razem serwer odpowiedział:

554 5.7.1 Sender authentication failed

Zajrzałem do logów Rspamd:

set pre-result to 'reject' (no score):
'Sender authentication failed' from force_actions(0)

A końcowa analiza zawierała:

LOCAL_PROTECTED_FROM(0.00){logos.net.pl;}
DMARC_POLICY_QUARANTINE(1.50)
R_SPF_FAIL(1.00)
FORCE_ACTION_REJECT_LOCAL_SPOOFING(0.00){reject;}

Co ciekawe, ocena punktowa tej próby wynosiła:

4.80 / 15.00

A jednak wiadomość została odrzucona.

Nie zadecydował próg punktowy, lecz jawnie zdefiniowana polityka bezpieczeństwa.

Odmowa nastąpiła po zakończeniu DATA, zanim serwer ostatecznie zaakceptował wiadomość do dalszego doręczania.

9. Czy prawidłowa poczta nadal działa?

Po zmianie sprawdziłem trzy scenariusze.

Thunderbird → Gmail

Prawidłowa wiadomość wysłana z konta Logos przez SMTP Submission została dostarczona.

Google potwierdziło:

spf=pass
dkim=pass
dmarc=pass

Gmail → Logos

Wiadomość z Gmaila została normalnie odebrana.

W nagłówkach widoczny był poprawny podpis DKIM domeny gmail.com.

Formularz kontaktowy Logos

Wiadomość wysłana przez formularz strony dotarła do lokalnej skrzynki.

Postfix odnotował uwierzytelnioną sesję:

with ESMTPSA

A OpenDKIM dodał podpis:

DKIM-Signature: d=logos.net.pl; s=mail;

Testy potwierdziły prawidłowe działanie tych konkretnych ścieżek pocztowych. Nie zastępują jednak pełnego audytu wszystkich możliwych sposobów dostarczania wiadomości.

10. Na co trzeba uważać?

Przed wdrożeniem podobnej reguły warto pamiętać o kilku ograniczeniach.

Przekierowania i listy dyskusyjne

Poprawna wiadomość może utracić zgodność SPF po przekierowaniu. Jeśli serwer pośredniczący zmieni także podpisaną treść, może przestać przechodzić DKIM, a w rezultacie DMARC.

Dlatego restrykcyjna polityka odrzucania może powodować fałszywe odmowy przy legalnej, przekazywanej korespondencji.

Zaufane źródła

Systemy lokalne, aplikacje i uwierzytelnieni użytkownicy muszą być uwzględnieni w projekcie polityki. Nie należy automatycznie zakładać, że każde legalne źródło działa identycznie.

Polityka DMARC w DNS

Publiczny rekord p=quarantine lub p=reject informuje zewnętrznych odbiorców, jak właściciel domeny chciałby traktować wiadomości niespełniające DMARC.

Nie zastępuje lokalnej konfiguracji Rspamd i nie gwarantuje identycznego egzekwowania polityki przez wszystkie serwery.

Podszywanie się pod podobne domeny

Przedstawiona reguła chroni wskazaną domenę. Nie eliminuje oszustw z użyciem podobnie wyglądających domen ani fałszywych nazw wyświetlanych w nagłówku From:.

11. Wnioski

Ten przypadek pokazał mi kilka istotnych rzeczy:

  • Akceptacja MAIL FROM nie oznacza uwierzytelnienia nadawcy.
  • Ochrona przed open relay i ochrona przed spoofingiem to dwa różne zagadnienia.
  • SPF FAIL oraz DMARC FAIL nie muszą prowadzić do odrzucenia wiadomości.
  • Greylisting może tymczasowo odroczyć wiadomość, która przy kolejnym podejściu zostanie zaakceptowana.
  • Próg punktowy antyspamu nie zawsze wystarcza do egzekwowania konkretnej polityki bezpieczeństwa.
  • force_actions pozwala podejmować decyzje niezależnie od sumy punktów.
  • Testy pozytywne są równie ważne jak testy odrzucenia.
  • Sam configtest nie zastępuje weryfikacji rzeczywistego działania reguł.

Najważniejszy wniosek: wykrycie problemu nie jest równoznaczne z jego zablokowaniem.

W moim przypadku Rspamd wiedział, że wiadomość nie przeszła SPF i DMARC, ale jego konfiguracja pozwalała ją dostarczyć.

Dopiero jawne określenie polityki dla własnej domeny zmieniło końcową decyzję serwera.

Dalsza diagnostyka

Jeżeli serwer mail.logos.net.pl odrzuca wiadomość z kodem 554 5.7.1, wyjaśnienie możliwych przyczyn znajduje się w dokumentacji błędu SMTP 5.7.1.

Dokumentacja Rspamd

  • Multimap module — oficjalny opis map, sposobów wyodrębniania danych i tworzenia symboli.
  • Force Actions module — oficjalny opis wymuszania akcji na podstawie symboli i wyrażeń.

Opis powstał na podstawie rzeczywistych, kontrolowanych eksperymentów z własną infrastrukturą pocztową. Przykłady konfiguracji dotyczą konkretnego środowiska i powinny zostać zweryfikowane przed użyciem na innych serwerach.